Ik zie, ik zie wat jij niet ziet en de kleur is....zwart

 
Zomaar een greep uit de koppen die het nieuws de laatste tijd gedomineerd hebben. Een trend ook die ik waarneem in mijn eigen praktijk, steeds meer jongvolwassenen melden zich die geen licht meer aan het einde van de tunnel zien. 
 
Nog niet zo lang geleden zag ik de documentaire 'In het hoofd van mijn zusje.' Een indringend en kwetsbaar portret over een jonge vrouw van 24 jaar die 'out of the blue' een einde aan haar leven maakte. Een jongvolwassene die ogenschijnlijk alles goed voor elkaar had, want een succesvolle studente die een paar weken na haar dood cum laude zou afstuderen in de psychologie. Tussendoor maakte ze reizen naar India, Zuid-Afrika en Namibië, was ze in opleiding bij het gerenommeerde consultancy-bureau &samhoud en had ze veel vrienden en interesses. Ze had alles, en toch zag ze het zelf niet zo. Ze raakte verstrikt in haar angsten en een fatale mix van keuzestress, prestatiedrang en perfectionisme. 
 
En ineens moest ik denken aan de tijd dat ik me zo waardeloos voelde, een tijd die ik diep, diep weggestopt had. Ik moet zo rond de 20 geweest zijn, het was tijdens mijn studie psychologie. Ik had één vak niet gehaald waardoor ik niet naar het derde jaar mocht en een heel schooljaar de tijd had om dat ene laatste (verdomde!) vak te halen. Wat heb ik me dat jaar eenzaam gevoeld. 
 
Ik weet nog dat er toen momenten zijn geweest dat ik dacht: 'wie zou er nou echt last van hebben als ik er niet meer zou zijn? Ik in ieder geval niet...' Nu denk ik, ach jochie toch, had het er met iemand over gehad. Ik had zoveel mensen om me heen met wie ik het had kunnen delen, dat had het zoveel lichter gemaakt.
 
Maar dat deed ik dus niet, ik koos ervoor het alleen te dragen. Net als veel andere depressieve jongvolwassenen doen. Die trekken zich terug uit sociaal contact. Vragen niet om hulp. Terwijl dat is wat je er doorheen kan slepen. Dit is geen pleidooi voor het zoeken van professionele hulp, niet alleen. Nee, erover praten kan ook met je vader, je moeder, je vriendin of je beste vriend. 
 
Als vader van twee jonge kinderen grijpt het me aan dat zoveel jongeren worstelen met het leven. Tegelijkertijd is het daar waar het begint, thuis de dialoog aangaan, ook al zijn je kinderen nog zo jong. Besteed oprechte aandacht aan ze, (h)erken hun gevoel. Wees zelf ook kwetsbaar en bewerkstellig (h)echt contact. Het kan op een later moment levens redden. 
 
Mijn leven is sindsdien regelmatig een stuk donkerder geweest dan het toentertijd was, en ik had er geen seconde van willen missen.

Afdrukken E-mail

Een tocht door het rouwlandschap

Rouw. Het is kut, ingewikkeld en hard werken. De angst voor de witte bladzijde is voor mij nooit zo tastbaar geweest; dat was 'ie nu wel. En toch voelde het alsof ik dit moest schrijven, is het ook één van de manieren om de herinnering aan mijn moeder levend te houden. Zie daar de spagaat die zo kenmerkend is voor rouw; het is meer dan alleen de pijn van verlies, het is ook de achterkant van liefde. Althans, dat is de tussenstand van mijn tocht door het rouwlandschap. Want dat rouw persoonlijk is, en iets wat eenieder op zijn of haar eigen manier doet, dat wist ik al uit de boeken, maar inmiddels ook uit eigen ervaring.  

Te beginnen met de boeken (dat is voor mij nog altijd makkelijker dat die eigen ervaring). Het Duaal Proces Model (hieronder schematisch weergegeven) geeft de complexiteit van het omgaan met een verlies weer.* Een belangrijk uitgangspunt in dit model is dat iemand in rouw zich beweegt tussen bezig zijn met het verlies en gericht zijn op herstel. Aan de linkerkant van het model, de kant van verliesoriëntatie, staan aspecten die te maken hebben met het bezig zijn met, of stilstaan bij, het verlies. Aan de rechterkant, de kant van de hersteloriëntatie, staan aspecten die te maken hebben met het oppakken van nieuwe dingen, verdergaan, afleiding. Rouwen is de slingerbeweging tussen die twee oriëntaties. Hoe die slingerbeweging eruit ziet, verschilt van persoon tot persoon en van moment tot moment. Tot zo ver de theorie.

Duaal procesmodel2 
En dan nu uit eigen werk. Want dat is het dus, rouwen, hard werken. Voor het eerst in mijn leven ben ik voor langere tijd somber geweest, hing er een grijze sluier over alles. Ik ben normaal gesproken een blij en vrolijk mens, met hier en daar een verdrietige bui of een andere soortgelijke emotie die je tijdelijk in een dal doet belanden. Nu was het precies omgekeerd. 

Aan de ene kant plons ik in het verlies. Zo kan ik eindeloos kijken naar de film die is gemaakt van de dienst van mijn moeder (ook omdat onze dochter Fenna zo'n beetje om de dag aan me vraagt 'of we niet even naar oma kunnen kijken'; als ik vervolgens weer in tranen uitbarst, geeft zij me een knuffel en gaat ze 'papa beter maken'). Praat ik erover met de mensen waar ik van hou, en durf ik meer op ze te leunen (in plaats van mijn eeuwige neiging om steun te bieden). Deel ik het met mijn cliënten, en heeft dat iedere keer weer bijzondere ontmoetingen als gevolg. Zoek ik begeleiding bij een (rouw)therapeute. Heb ik mijn praktijk gevuld met foto's van mensen en momenten die mij steun bieden. Lees ik (eindeloos) over rouw. Bezoek ik al dan niet samen met mijn gezin haar graf. Schrijf ik dit stuk. 

Aan de andere kant zoek ik afleiding in de vorm van werk en sport. Achteraf gezien ben ik misschien wel iets te snel weer gaan werken, maar haalde ik daar ook kracht uit. Lukt het me nog niet altijd er in coachingsgesprekken veel dieper op in te gaan, omdat ik soms nog bang ben voor (een bepaalde vorm) van hysterie (van mijn kant) en dat de cliënt niet dient. Sport is voor mij altijd al belangrijk geweest, en de afgelopen tijd was dat niet anders. Zorg ik dat ik tijd inruim op de dag om hard te kunnen lopen en ga ik vaker dan voorheen voetballen. Probeer ik op mijn eigen manier vorm te geven aan de nieuwe werkelijkheid. Doe ik soms juist tegen die mensen waar zoveel ik van hou bozig en verongelijkt, om later en in alle rust te kunnen zien dat ik eigenlijk gewoon nog steeds heel verdrietig ben (en de emoties boosheid en verongelijktheid daar overheen plak). En het soms moeilijk vind om dat te (blijven) tonen; me kwetsbaar opstellen is nog steeds niet iets wat ik van nature doe. Heb ik minder ruimte dan anders voor anderen om op me te leunen, omdat het al lastig zat is om zelf overeind te blijven.

Rouw is liefde die zijn adres is kwijtgeraakt. Het is een spreuk waar ik me aan vasthoud. En in dat kader ben ik zo blij met wat ik thuis heb, en met mijn gezin van herkomst. We houden elkaar goed vast. Daar kan ik leunen en steun bieden tegelijk. Dat gaat met vallen en opstaan maar hé, such is life. En bij rouw werkt het blijkbaar niet anders.  

Nog even een klein uitstapje naar de theorie, en voor degenen die graag willen weten hoe dat nou moet, rouwen. Wie alleen gericht is op verlies en niet in staat om ook richting hersteloriëntatie te bewegen, heeft kans in een depressie of isolement terecht te komen, omdat het aangaan van nieuwe banden en relaties moeilijk is vanuit deze oriëntatie. Iemand die alleen gericht is op de hersteloriëntatie en niet in staat is te bewegen naar de verliesoriëntatie heeft wellicht moeite het verlies onder ogen te zien en de betekenis van het verlies toe te laten. Op langere termijn is er een kans op het ontstaan van klachten die misschien niet direct aan het verlies worden gelinkt, zoals vermoeidheid, lichamelijke klachten, burn-out. 

Het is al met al een langer stuk geworden dan ik op voorhand misschien wel had gewild. Dat komt doordat rouwen het moeilijkste en zwaarste is wat ik ooit gedaan heb. Een gedicht meer of minder maakt dus ook niet meer uit. Niet geheel toevallig het gedicht dat we hebben geprint op de rouwkaart van mijn moeder en hebben voorgelezen tijdens haar begrafenis. Het is het gedicht 'Herinnering' van Hans Stolp. 

Omkijken? Liever niet. 
Want kijken, écht kijken,
doet pijn. Je voelt weer
hoe het was, de pijn, het gemis. 
 
Omkijken? Liever niet. 
En als het moet, dan maar
gewapend als beton, met 
droge ogen, jij er niet bij. 
 
Herinnering, zonder tranen 
gaat het niet. Maar door 
de tranen heen blijft liefde
levend, vind jij jezelf terug. 
 
Herinnering. Alleen wie om
kan kijken, kan vooruitzien. 
Wie tranen zaait, zal licht
en toekomst oogsten.      
 
* dit stuk had ik niet kunnen schrijven zonder me te kunnen beroepen op het even prachtige als confronterende boek 'Professioneel begeleiden bij verlies' van van Wielink, Wilhelm & van Geelen-Merks. 

Afdrukken E-mail

Superverslavend

Ken je dat? Dat je iets wilt opzoeken op je telefoon....'m van de toetsenbordvergrendeling haalt....ziet dat je een appje binnen gekregen hebt....die eerst bekijkt en vervolgens verzeild raakt in een rondje langs de apps die je normaal gesproken bezoekt als je je telefoon pakt....dat rondje nog maar een keertje herhaalt om te kijken of er in de minuut dat je niet gekeken hebt....iets gebeurd is....om vervolgens je telefoon weer terug in je broekzak te stoppen en een aantal ogenblikken later te denken: 'wat ging ik nou ook al weer doen?' 
 
In januari 2010 onthulde Steve Jobs (over wie ik eerder geschreven heb) tijdens een evenement van Apple voor het eerst de iPad met de woorden: 
 
'Het is echt heel bijzonder wat dit apparaat allemaal kan. Je kunt hiermee het beste internetten, nog beter dan met een laptop en veel beter dan met een smartphone. Het is echt een ervaring. Je kunt er uitstekend mee mailen; hij typt heerlijk.' 
 
(Anderhalf uur lang was Jobs aan het uitleggen waarom je met de iPad het beste foto's kon bekijken, naar muziek kon luisteren, lessen kon volgen op iTunes U, rondsnuffelen op Facebook, spelletjes kon spelen en duizenden apps kon besturen. Iedereen, vond hij, moest een iPad hebben.)
 
Maar zijn kinderen mochten het apparaat niet gebruiken. Niet totdat ze de leeftijd van 12 jaar bereikt hadden.  
 
Journalist Nick Bilton van The New York Times kwam erachter dat andere toonaangevende figuren in de wereld van de technologie ook dergelijke beperkingen kennen. Het lijkt zelfs wel alsof de mensen die nieuwe technologie produceerden de hoofdregel van drugsdealers hanteren: 'don't get high of your own supply.' Aldus Adam Alter in zijn intrigerende boek 'Superverslavend'. 
 
Ik (her)ken(de) het helaas maar al te goed, dat superverslavende. En dacht voldoende tegenmaatregelen getroffen te hebben. Zoals bijvoorbeeld je telefoon wegleggen in de oplader, 'm in je tas laten zitten als je onderweg bent, apps zoals bijvoorbeeld die van Facebook en Instagram verwijderen zodat je er niet direct in kunt. Elke vorm van notificaties uit. Het bleek niet voldoende te zijn. En dus is het tijd voor grover geschut. 
 
Lange tijd heb ik zitten dubben of ik mijn Facebook-account wilde verwijderen. Ik wilde het heel graag, maar hield mezelf voor de gek door te zeggen dat ik me dat zakelijk gezien niet kon permitteren. Wat is een bedrijf of website zonder gekoppeld facebook-account? We gaan het meemaken.
 
Tijd voor grover geschut dus, en nu ga ik dan ook eens echt de daad bij het woord voegen. Mijn Facebook-profiel is bij deze niet langer actief, zowel privé als zakelijk; datzelfde geldt voor Instagram. LinkedIn blijft behouden, maar niet meer op mijn telefoon. Ook het gebruik van email ga ik drastisch inperken door voortaan nog maar op twee momenten op een dag te kijken naar wat er is binnen gekomen. Tot slot heb ik ook alle nieuws-apps van mijn telefoon verwijderd. 
 
Het resultaat? Een overdadige oase van rust! Die zo nu en dan nog steeds onwennig aanvoelt, zoals iedere ontwenning van een verslaving. Ineens heb ik alle aandacht van de wereld voor de dingen die ik echt belangrijk vind. Een wereld die veel mooier is als je hoofd niet naar beneden op je telefoon gericht is... 

Afdrukken E-mail

Joris GroenendijkJoris Groenendijk

Bezoekadres:

Provincialeweg 24
3981 AP Bunnik

joris@ruimtevoormeer.nl
06-12 60 18 19

nieuwsbriefOp de hoogte blijven?

Schrijf je hier in voor de Hersenspinsels van Ruimte voor Meer!

Naam *
Voer naam in
E-mail *
Voer e-mailadres in.